Wanneer je een laag inkomen hebt kan je in principe tegen een eenmalige vergoeding rechtsbijstand van een advocaat krijgen (procederen op toevoeging). De eenmalige vergoeding wordt vastgesteld aan de hand van je inkomen en vermogen en bedraagt minimaal 92 euro. Tot medio 2006 was het in Amsterdam zo dat je bij de sociale dienst een bewijs omtrent inkomen en vermogen (VIV) moest laten ondertekenen. Dit stuurde de advocaat vervolgens met een aanvraag voor rechtsbijstand naar de Raad voor Rechtsbijstand. De VIV vermeldde je inkomsten en spaargelden die op je bankrekening stonden in de drie maanden voorafgaand aan de aanvraag.

Sinds de invoering van de nieuwe Wet op de rechtsbijstand is er echter heel wat veranderd. Je hoeft geen VIV meer in te leveren bij de advocaat. De Raad voor Rechtsbijstand checkt nu namelijk zelf wat je inkomen en vermogen zijn en stelt aan de hand daarvan de hoogte van de eigen bijdrage vast. Op het aanvraagformulier voor de toevoeging moet nu je sofi-nummer of V-nummer (voor ‘vreemdelingen’) worden vermeld. De Raad voor Rechtsbijstand checkt daarmee rechtstreeks bij de belastingdienst wat je inkomen is. Maar, let op! Het gaat niet meer om je inkomen van de afgelopen maanden, maar om je gemiddelde inkomen van 2 jaar geleden. In 2006 werd de eigen bijdrage die mensen moesten betalen vastgesteld aan de hand van hun inkomsten in 2004. De Raad voor Rechtsbijstand doet dit automatisch. Als je dit wilt veranderen moet je zelf een peiljaarverlegging aanvragen.

Wanneer je geen inkomsten of vermogen hebt krijg je geen eigen bijdrage (nihilstelling) opgelegd, ten minste wanneer je een verklaring kan overleggen van iemand waarin wordt bevestigd dat deze persoon reeds voor een periode langer dan zes maanden zorgt voor je onderdak en levensonderhoud.

Mensen die geen sofi- of V-nummer hebben, en in het buitenland geregistreerd staan, krijgen via de advocaat een formulier toegestuurd waarop ze hun inkomen en vermogen dat ze in het buitenland hebben moeten aangeven. Wanneer iemand nergens geregistreerd staat en er geen of weinig gegevens bekend zijn van die persoon, wordt deze persoon als zwerver aangemerkt en op nihil gesteld. In het geval er meerdere procedures lopen (voor iedere procedure heb je een nieuwe toevoeging nodig) wordt de eigen bijdrage gehalveerd.

Soms krijg je automatisch rechtsbijstand van een advocaat, soms moet je deze zelf aanvragen. Wanneer je bijvoorbeeld in een civiele procedure, bijvoorbeeld een kort geding, wordt gedagvaard, wanneer je een executiegeschil opstart of wanneer je voordat je een pandje kraakt een advocaat om bijstand hebt verzocht, moet je zelf (via de advocaat) rechtsbijstand aanvragen. Ook wanneer je bent gearresteerd en niet na voorgeleiding bij de rechter-comissaris in bewaring wordt gesteld, maar wel gedagvaard wordt, dien je zelf een aanvraag te doen. In deze gevallen zal je bijna altijd een eigen bijdrage moeten betalen, behalve wanneer je aantoonbaar geen inkomen hebt of door anderen wordt onderhouden. Wanneer je als NN-er wordt gedagvaard wordt de toevoeging bijna altijd wel op naam aangevraagd. De Raad voor Rechtsbijstand mag deze informatie aan niemand doorgeven.

Wanneer je echter na voorgeleiding bij de rechter-commissaris strafrechtelijk in bewaring wordt gesteld of wanneer je ervan verdacht wordt onrechtmatig in Nederland te verblijven en in vreemdelingenbewaring wordt gezet, krijg je automatisch een advocaat. Dit kan een piketadvocaat of een voorkeursadvocaat zijn. Wanneer je op deze manier wordt toegevoegd hoef je nooit een eigen bijdrage te betalen.